Vitaminen

Wat zijn vitaminen?

Vitaminen zijn organische voedingsstoffen die het lichaam in kleine hoeveelheden nodig heeft voor uiteenlopende normale lichaamsprocessen. Het lichaam kan de meeste vitaminen niet, of niet voldoende, zelf aanmaken. Daarom moeten we ze voornamelijk via onze voeding binnenkrijgen.

Verschillende vitaminen hebben verschillende functies. Zo zijn bepaalde vitaminen betrokken bij de energiestofwisseling, terwijl andere bijdragen aan bijvoorbeeld het immuunsysteem, zenuwstelsel, botten, huid of de bescherming van cellen tegen oxidatieve schade.

Vitaminen leveren zelf geen energie zoals koolhydraten, vetten en eiwitten dat doen, maar verschillende vitaminen spelen wel een rol bij processen waarmee het lichaam voedingsstoffen verwerkt.

Welke vitaminen zijn er?

We onderscheiden verschillende vitaminen:

Vitamine A
B-vitaminen, waaronder B1, B2, B3, B5, B6, biotine, folaat en B12
Vitamine C
Vitamine D
Vitamine E
Vitamine K

Een belangrijk onderscheid is of een vitamine wateroplosbaar of vetoplosbaar is. Dit heeft invloed op onder andere de opname, het transport, de opslag en de uitscheiding.

Wat zijn wateroplosbare vitaminen?

De B-vitaminen en vitamine C behoren tot de wateroplosbare vitaminen.

Na opname komen deze vitaminen via de darm en het bloed beschikbaar voor het lichaam. In vergelijking met vetoplosbare vitaminen worden veel wateroplosbare vitaminen slechts beperkt opgeslagen en kan een teveel via de urine worden uitgescheiden.

Daarom is een regelmatige aanvoer via de voeding belangrijk.

Er zijn wel verschillen tussen de afzonderlijke wateroplosbare vitaminen. Vitamine B12 is bijvoorbeeld een belangrijke uitzondering, omdat het lichaam hiervan aanzienlijke voorraden kan opslaan.

Wat zijn vetoplosbare vitaminen?

Vitamine A, D, E en K zijn vetoplosbare vitaminen.

Voor hun opname in de darm spelen voedingsvetten en de normale vetvertering een belangrijke rol. Na opname worden deze vitaminen verder door het lichaam vervoerd en kunnen ze in verschillende mate worden opgeslagen.

Daardoor kunnen sommige vetoplosbare vitaminen zich bij langdurig hoge inname gemakkelijker ophopen dan veel wateroplosbare vitaminen.

Dat is een van de redenen waarom meer niet automatisch beter is, zeker bij hooggedoseerde supplementen.

Waar zitten vitaminen in onze voeding?

Vitaminen komen verspreid voor in allerlei voedingsmiddelen. Denk bijvoorbeeld aan groenten, fruit, volkorenproducten, peulvruchten, noten, zaden, vlees, vis, eieren en zuivelproducten.

Welke voedingsmiddelen belangrijke bronnen zijn, verschilt per vitamine.

Ook bereiding en bewaring kunnen van invloed zijn. Sommige vitaminen zijn bijvoorbeeld gevoeliger voor warmte, licht of langdurige opslag dan andere.

Een gevarieerd voedingspatroon vormt daarom de basis voor de dagelijkse vitamine-inname.

Hoe worden vitaminen opgenomen?

Voordat het lichaam een vitamine kan gebruiken, moet deze vanuit voeding of een supplement beschikbaar komen voor opname in het maag-darmkanaal.

Daarna verschilt de route.

Wateroplosbare vitaminen worden over het algemeen vanuit de darm opgenomen en via het bloed verder vervoerd.

Bij vetoplosbare vitaminen is de opname gekoppeld aan de vertering en opname van vetten. Hierbij spelen onder andere gal en processen in de dunne darm een rol.

Na opname worden vitaminen naar verschillende weefsels vervoerd, waar ze hun specifieke functies kunnen vervullen.

Wat doet het lichaam met vitaminen?

Er bestaat niet één algemene functie van vitaminen. Iedere vitamine heeft zijn eigen fysiologische rollen.

Verschillende vitaminen dragen bijvoorbeeld bij aan:

• de normale energiestofwisseling;
• de normale werking van het immuunsysteem;
• de normale werking van het zenuwstelsel;
• het behoud of de vorming van bepaalde weefsels;
• de bescherming van cellen tegen oxidatieve schade;
• het behoud van normale botten;
• processen rond bloedvorming en celdeling.

Welke functies precies gelden, verschilt per vitamine. Daarom behandelen we dit op de afzonderlijke vitaminepagina’s uitgebreider.

Welke factoren kunnen de vitamine-inname en -status beïnvloeden?

Hoeveel van een vitamine via de voeding wordt aangevoerd en uiteindelijk beschikbaar komt voor het lichaam, verschilt per persoon en per vitamine.

Factoren die hierbij een rol kunnen spelen zijn onder andere het voedingspatroon, de levensfase, de opname in het maag-darmkanaal en specifieke leef- of voedingsomstandigheden.

Zo kunnen bijvoorbeeld zwangerschap, hogere leeftijd, een veganistisch voedingspatroon of weinig blootstelling aan zonlicht aanleiding zijn om extra aandacht te besteden aan specifieke vitaminen. Welke vitamine relevant is, verschilt per situatie.

Ook bepaalde aandoeningen en medicijnen kunnen invloed hebben op de opname of stofwisseling van voedingsstoffen. In zulke situaties is het verstandig om bij twijfel advies te vragen aan een arts, apotheker of andere deskundige.

Op de afzonderlijke vitaminepagina’s gaan we verder in op de factoren die specifiek voor iedere vitamine relevant zijn.

Wanneer kan aanvulling met vitaminen relevant zijn?

Wanneer inname en behoefte niet optimaal op elkaar aansluiten, kan gerichte aanvulling een praktische manier zijn om de dagelijkse voeding aan te vullen.

Daarbij kan worden gekozen voor één specifieke vitamine, een combinatie van enkele voedingsstoffen of een multivitamine. Welke keuze het meest logisch is, hangt onder andere af van het voedingspatroon, de levensfase, de hoeveelheid die al via voeding wordt ingenomen en de vitamine waarop extra aandacht gewenst is.

Gerichte suppletie begint daarom niet bij de hoogste dosering, maar bij de vraag welke vitamine je wilt aanvullen en in welke hoeveelheid.

Waarom bestaan er verschillende vormen van vitaminen?

Dezelfde vitamine kan in supplementen in verschillende chemische vormen voorkomen.

Zo bestaan er verschillende vormen van vitamine D, vitamine K en verschillende B-vitaminen. Deze kunnen verschillen in bijvoorbeeld chemische structuur, stabiliteit en de manier waarop het lichaam ze verwerkt.

Op onze afzonderlijke categorie- en productpagina’s leggen we waar relevant uit welke vormen worden gebruikt en wat de verschillen zijn.

Waar moet je op letten bij het kiezen van een vitaminesupplement?

Kijk niet alleen naar een hoge dosering of het aantal ingrediënten. Let vooral op:

• welke vitamine of vitaminen het product bevat;
• de gebruikte vorm;
• de hoeveelheid per dagelijkse dosering;
• het percentage van de referentie-inname (RI);
• eventuele combinaties met andere voedingsstoffen;
• wat je via andere supplementen al binnenkrijgt;
• het aanbevolen gebruik.

Bij sommige vitaminen verdient de dosering extra aandacht, omdat langdurig hoge innames ongewenst kunnen zijn.

Een losse vitamine of een multivitamine?

Een supplement met één vitamine maakt het mogelijk om gericht één voedingsstof aan te vullen. Een multivitamine bevat meerdere vitaminen en vaak ook mineralen in één product.

Welke keuze passend is, hangt af van het voedingspatroon en de reden waarom iemand de dagelijkse voeding wil aanvullen.

Meer verschillende voedingsstoffen of hogere doseringen maken een product niet automatisch beter. De samenstelling, vorm en dosering zijn belangrijker bij het vergelijken van verschillende vitaminesupplementen.