Aminozuren

Wat zijn aminozuren?

Aminozuren zijn organische verbindingen die het lichaam onder andere gebruikt voor de opbouw van eiwitten. Je kunt ze zien als kleine bouwstenen waarmee grotere eiwitstructuren worden opgebouwd.

Eiwitten zijn aanwezig in het hele lichaam en maken onder andere deel uit van spieren en andere weefsels. In het lichaam vindt voortdurend opbouw en afbraak van eiwitten plaats. Bouwstenen die via de voeding beschikbaar komen of bij de afbraak van lichaamseiwitten vrijkomen, kunnen daarbij opnieuw worden gebruikt.

Van voeding naar opname in de darm

In onze voeding zitten deze bouwstenen meestal niet los, maar als onderdeel van eiwitten. Goede eiwitbronnen zijn bijvoorbeeld vlees, vis, eieren en zuivel, maar ook peulvruchten, soja, noten, zaden en granen.

Tijdens de spijsvertering worden voedingseiwitten stap voor stap afgebroken. Dit proces begint in de maag en gaat verder in de dunne darm, waar enzymen de eiwitten verder splitsen in kleinere peptiden en afzonderlijke bouwstenen.

Deze kunnen vervolgens via de darmwand worden opgenomen en komen beschikbaar voor verdere verwerking in het lichaam.

Essentiële, niet-essentiële en conditioneel essentiële aminozuren

Niet alle aminozuren hoeven volledig via de voeding te worden aangevoerd.

Essentiële aminozuren kan het lichaam niet zelf in voldoende mate produceren. Ze moeten daarom via de voeding worden verkregen. Hiertoe behoren onder andere leucine, isoleucine, valine, lysine, methionine, fenylalanine, threonine, tryptofaan en histidine.

Niet-essentiële aminozuren kan het lichaam onder normale omstandigheden zelf vormen. Niet-essentieel betekent daarbij niet dat deze stoffen onbelangrijk zijn, maar dat het lichaam voor de aanvoer ervan niet volledig afhankelijk is van voeding.

Daarnaast bestaan conditioneel essentiële aminozuren. Onder bepaalde fysiologische omstandigheden kan de verhouding tussen de eigen aanmaak en de behoefte veranderen.

Wat gebeurt er na de opname?

Na opname komen de verschillende bouwstenen beschikbaar voor weefsels en processen in het lichaam. Ze kunnen onder andere worden gebruikt voor de vorming van nieuwe lichaamseiwitten en andere stikstofhoudende verbindingen.

Tegelijkertijd worden bestaande lichaamseiwitten voortdurend afgebroken en opnieuw opgebouwd. Hierdoor ontstaat een dynamisch proces waarbij bouwstoffen steeds opnieuw beschikbaar komen en worden gebruikt.

Het lichaam beschikt niet over één grote afzonderlijke opslagplaats voor overtollige aminozuren, zoals het vetweefsel dat voor vet heeft. Wanneer ze niet voor de opbouw nodig zijn, kunnen ze verder worden afgebroken en binnen de stofwisseling worden verwerkt.

Wat doen aminozuren in het lichaam?

De precieze functies verschillen per afzonderlijke stof. Gezamenlijk zijn ze vooral belangrijk als bestanddelen van eiwitten.

Voor eiwitten bestaan onder andere erkende gezondheidsclaims. Eiwitten dragen bij aan:

• de groei van spiermassa;
• de instandhouding van spiermassa;
• het behoud van normale botten.

Daarnaast gebruikt het lichaam bepaalde afzonderlijke bouwstenen als uitgangsstof voor andere lichaamseigen verbindingen.

Dit betekent niet automatisch dat de functies van zo’n lichaamseigen verbinding ook als gezondheidsclaim aan een afzonderlijk aminozuursupplement mogen worden toegeschreven. Daarom bekijken we bij iedere subcategorie afzonderlijk welke informatie en claims passend zijn.

Welke factoren kunnen de inname en behoefte beïnvloeden?

Een gevarieerd voedingspatroon met voldoende eiwit vormt de basis. Toch kunnen verschillende factoren invloed hebben op hoeveel eiwit iemand binnenkrijgt, welke bouwstoffen daarmee worden geleverd en hoeveel eiwit het lichaam nodig heeft.

Een voedingspatroon met weinig eiwitrijke voedingsmiddelen kan bijvoorbeeld tot een lagere totale aanvoer leiden. Ook bij een sterk eenzijdig voedingspatroon is het belangrijk te kijken naar de hoeveelheid, variatie en kwaliteit van de gebruikte eiwitbronnen.

Daarnaast speelt de totale energie-inname een rol. Eiwitten en aminozuren worden namelijk niet geïsoleerd van de rest van de voeding gebruikt. Wanneer iemand structureel weinig energie binnenkrijgt, kan dat invloed hebben op de manier waarop het lichaam voedingsstoffen gebruikt.

Ook leeftijd en lichamelijke activiteit zijn relevant. De eiwitbehoefte is niet voor iedereen en onder alle omstandigheden hetzelfde. Mensen die intensief sporten besteden bijvoorbeeld vaak extra aandacht aan hun totale eiwitinname, terwijl ook op hogere leeftijd voldoende eiwit binnenkrijgen een belangrijk aandachtspunt kan zijn.

Ook vertering en opname spelen een rol

Het is niet alleen belangrijk wat iemand eet. Voeding moet ook worden verteerd en opgenomen voordat de afzonderlijke bouwstoffen beschikbaar komen.

Voedingseiwitten worden eerst in de maag en dunne darm afgebroken. Wanneer de normale vertering of opname wordt beïnvloed, kan dat gevolgen hebben voor de beschikbaarheid van voedingsstoffen.

Bij medische aandoeningen of duidelijke problemen met de spijsvertering en opname hoort beoordeling en eventuele gerichte suppletie bij een arts of andere passende zorgprofessional.

Leefstijl, belasting en persoonlijke omstandigheden

De behoefte aan voedingsstoffen staat niet los van het dagelijks leven. Voedingspatroon, leeftijd, lichamelijke activiteit, herstel en andere persoonlijke omstandigheden bepalen samen welke voedingsstoffen via de voeding worden aangevoerd en hoeveel aandacht voor de inname nodig kan zijn.

Bij intensieve lichamelijke activiteit is bijvoorbeeld voldoende energie en eiwit belangrijk. Ook perioden waarin voeding, herstel of dagelijkse belasting veranderen, kunnen aanleiding zijn om bewuster naar de samenstelling van het voedingspatroon te kijken.

Wanneer de inname en behoefte niet optimaal op elkaar aansluiten, kan gerichte aanvulling een praktische manier zijn om de dagelijkse voeding aan te vullen. Bij aminozuren is het daarbij belangrijk eerst naar de totale eiwitinname te kijken en vervolgens te beoordelen of een afzonderlijk aminozuur of een combinatie daarvan past bij het doel van de aanvulling.

Wanneer kan aanvulling relevant zijn?

Een gevarieerd voedingspatroon met voldoende energie en eiwit vormt de basis. Toch kunnen er situaties zijn waarin extra aandacht voor de eiwit- of aminozuurinname relevant is. Denk bijvoorbeeld aan een voedingspatroon met weinig eiwitrijke producten, het vermijden van bepaalde eiwitbronnen, een veranderende behoefte met de leeftijd of intensieve lichamelijke activiteit.

Een supplement kan dan een gerichte aanvulling op de dagelijkse voeding zijn. Afhankelijk van het doel kan worden gekozen voor een afzonderlijk aminozuur of een combinatie van verschillende aminozuren.

Kijk daarbij niet alleen naar de totale dosering, maar ook naar de vorm, samenstelling en hoeveelheid per dagelijkse dosering. Meer is niet automatisch beter; het gaat erom dat de aanvulling aansluit bij de voeding, behoefte en persoonlijke omstandigheden.

Aminozuren en sport

Binnen sport en krachttraining krijgen eiwitten en aminozuren veel aandacht. Daarbij is het belangrijk het grotere geheel niet uit het oog te verliezen.

Eiwitten dragen bij aan de groei en instandhouding van spiermassa. Voor sporters zijn daarom onder andere de totale dagelijkse eiwitinname, voldoende energie, de gebruikte eiwitbronnen en de verdeling van voeding gedurende de dag relevant.

Een afzonderlijk supplement moet daarom niet worden gezien als vervanging van een volwaardig voedings- en trainingspatroon, maar eventueel als aanvulling daarop.

Los aminozuur of aminozurencomplex?

Er bestaan supplementen met één specifieke stof, zoals L-glutamine, L-lysine, L-arginine of L-tryptofaan, en producten waarin meerdere stoffen worden gecombineerd.

Bij een aminozurencomplex is het verstandig niet alleen naar de totale hoeveelheid te kijken, maar ook naar welke afzonderlijke stoffen aanwezig zijn en hoeveel het product daarvan per dagelijkse dosering levert.

Een lange ingrediëntenlijst betekent niet automatisch dat een product beter is.

Wat betekent de L bij een aminozuur?

Op supplementen kom je regelmatig namen tegen zoals L-glutamine, L-lysine en L-arginine.

De letter L verwijst naar de ruimtelijke structuur van het molecuul. De aminozuren die voor de opbouw van menselijke eiwitten worden gebruikt, komen vrijwel allemaal in deze configuratie voor.

Dit onderwerp gaan we later uitgebreider behandelen in onze kennisbank.

Waar moet je op letten bij het kiezen?

Kijk bij het vergelijken van producten onder andere naar:

• het afzonderlijke aminozuur of de gebruikte combinatie;
• de hoeveelheid per dagelijkse dosering;
• de verhouding tussen verschillende stoffen binnen een complex;
• de vorm waarin het ingrediënt aanwezig is;
• eventuele andere toegevoegde ingrediënten;
• het aanbevolen gebruik.

Bekijk een supplement daarbij altijd in samenhang met het totale voedingspatroon en het doel waarvoor iemand de voeding wil aanvullen.

Veilig gebruik

Aminozuren zijn normale bestanddelen van onze voeding, maar supplementen kunnen geconcentreerde hoeveelheden bevatten.

Houd je daarom aan het aanbevolen gebruik. Bij zwangerschap, borstvoeding, medicijngebruik, een medische aandoening of het gebruik van hoge doseringen is het verstandig om vooraf professioneel advies in te winnen.

Bij de afzonderlijke subcategorieën kunnen we straks veel specifieker aangeven welke aandachtspunten voor het betreffende aminozuur relevant zijn.