Vitamine A

Wat is vitamine A?

Vitamine A is een essentiële vetoplosbare vitamine. Het lichaam heeft deze vitamine nodig voor verschillende normale processen.

Vitamine A draagt onder andere bij aan het behoud van een normaal gezichtsvermogen, ondersteunt het immuunsysteem en helpt bij het behoud van een normale huid en normale slijmvliezen. Daarnaast speelt het een rol in het proces van celspecialisatie en draagt het bij aan een normaal ijzermetabolisme.

Omdat het lichaam vitamine A niet voldoende zelf kan aanmaken, moeten we vitamine A of stoffen waaruit het lichaam vitamine A kan vormen via onze voeding binnenkrijgen.

Waar zit vitamine A in voeding?

Vitamine A kan via voeding op verschillende manieren worden verkregen.

In dierlijke voedingsmiddelen komt voorgevormde vitamine A voor. Voorbeelden van bronnen zijn lever, eieren en zuivelproducten.

Plantaardige voedingsmiddelen kunnen provitamine A-carotenoïden bevatten. Het lichaam kan bepaalde carotenoïden omzetten in vitamine A. Het bekendste voorbeeld is bètacaroteen, dat onder andere voorkomt in wortelen, zoete aardappel en verschillende groene bladgroenten.

Voeding kan dus zowel direct vitamine A leveren als stoffen waaruit het lichaam zelf vitamine A kan vormen.

Retinol en bètacaroteen: wat is het verschil?

Retinol is een vorm van vitamine A die het lichaam direct kan gebruiken of verder kan verwerken.

Bètacaroteen is daarentegen een provitamine A-carotenoïde. Het lichaam moet bètacaroteen eerst omzetten voordat het als vitamine A kan worden gebruikt.

Die omzetting wordt door het lichaam gereguleerd en kan per persoon verschillen.

Dit onderscheid is belangrijk bij het vergelijken van voedingsmiddelen en supplementen: een supplement met retinol en een supplement met bètacaroteen leveren vitamine A namelijk via een andere route.

Wat betekent vetoplosbaar?

Vitamine A behoort samen met vitamine D, E en K tot de vetoplosbare vitaminen.

Dat betekent dat de opname samenhangt met de normale vertering en opname van voedingsvetten. In de dunne darm helpen onder andere galzuren bij het beschikbaar maken van vetten en vetoplosbare stoffen voor opname.

Na opname wordt vitamine A verder door het lichaam vervoerd.

Dit verschilt van veel wateroplosbare vitaminen, die een andere route van opname, transport en uitscheiding volgen.

Hoe wordt vitamine A opgeslagen?

Een belangrijk kenmerk van vitamine A is dat het lichaam er een voorraad van kan aanleggen. Een aanzienlijk deel van deze voorraad bevindt zich in de lever.

Wanneer het lichaam vitamine A nodig heeft, kan opgeslagen vitamine A beschikbaar worden gemaakt en naar verschillende weefsels worden vervoerd.

Dat vermogen tot opslag is nuttig, maar betekent ook dat langdurig hoge innames van voorgevormde vitamine A zich kunnen opstapelen. Daarom geldt bij vitamine A nadrukkelijk: meer is niet automatisch beter.

Wat doet vitamine A in het lichaam?

Vitamine A heeft verschillende erkende functies. Het:

• draagt bij aan het behoud van een normaal gezichtsvermogen;
• ondersteunt de normale werking van het immuunsysteem;
• helpt bij het behoud van een normale huid;
• draagt bij aan het behoud van normale slijmvliezen;
• speelt een rol in het proces van celspecialisatie;
• draagt bij aan een normaal ijzermetabolisme.

De verschillende functies hangen samen met de manieren waarop vitamine A in het lichaam wordt omgezet en gebruikt.

Wanneer kan extra aandacht voor vitamine A relevant zijn?

Een gevarieerd voedingspatroon vormt de basis voor de inname.

Hoeveel vitamine A iemand binnenkrijgt, hangt onder andere af van het voedingspatroon en de gebruikte voedingsbronnen. Ook de omzetting van provitamine A-carotenoïden naar vitamine A kan verschillen.

Bij bepaalde medische aandoeningen die de vertering of opname van vetten beïnvloeden, kan ook de opname van vetoplosbare vitaminen worden beïnvloed. In zo’n situatie hoort eventuele suppletie bij voorkeur bij professioneel advies.

Extra aandacht betekent bovendien niet automatisch dat een hooggedoseerd supplement nodig is.

Welke vormen van vitamine A zitten in supplementen?

Vitamine A kan in supplementen in verschillende vormen voorkomen.

Voorgevormde vitamine A kan bijvoorbeeld worden aangeboden als retinylpalmitaat of retinylacetaat. Daarnaast zijn er supplementen die bètacaroteen als bron van provitamine A bevatten.

Ook multivitaminen kunnen vitamine A bevatten, soms als combinatie van voorgevormde vitamine A en bètacaroteen.

Kijk daarom niet alleen naar de voorkant van de verpakking, maar ook naar de gebruikte vorm en de hoeveelheid per dagelijkse dosering.

Vitamine A en zwangerschap

Bij vitamine A verdient de dosering tijdens de zwangerschap extra aandacht. Een langdurig te hoge inname van voorgevormde vitamine A (retinol) is tijdens de zwangerschap ongewenst.

Ben je zwanger, wil je zwanger worden of gebruik je meerdere supplementen die vitamine A bevatten, controleer dan zorgvuldig de samenstelling en volg de daarvoor geldende voedings- en suppletieadviezen. Bespreek hooggedoseerde vitamine A-supplementen bij twijfel met een arts, apotheker of andere deskundige.

Waar moet je op letten bij het kiezen?

Let bij het vergelijken van vitamine A-supplementen vooral op:

• de vorm: bijvoorbeeld retinylpalmitaat, retinylacetaat of bètacaroteen;
• de hoeveelheid vitamine A per dagelijkse dosering;
• het percentage van de referentie-inname (RI);
• vitamine A uit andere supplementen, zoals een multivitamine;
• eventuele combinatie met andere vetoplosbare vitaminen;
• het aanbevolen gebruik.

Een hoge dosering is niet automatisch een betere keuze.

Welk vitamine A-supplement past bij mij?

Welke vorm en dosering passend zijn, hangt onder andere af van het voedingspatroon, de reden waarom je wilt aanvullen en welke andere supplementen je gebruikt.

Kijk daarom naar vorm, dosering en totale samenstelling en niet alleen naar de hoeveelheid op de voorkant van het product.

Bij zwangerschap, medicijngebruik, een medische aandoening of twijfel over een hoge dosering is professioneel advies verstandig.